Νέο Φρούριο
Κτισμένο στη βορειοδυτική πλευρά της πόλης, στον λόφο του Αγίου Μάρκου, το Νέο Φρούριο της Κέρκυρας προστάτευε και ήλεγχε τα ιδιαίτερα εκτεταμένα προάστια και το παρακείμενο λιμάνι της Σπηλιάς. Αποτελεί τμήμα της περιμετρικής οχύρωσης της πόλης που περιελάμβανε τους γύρω λόφους και τα προάστια (borgo/μπόργκο) και υλοποιήθηκε μεταξύ των ετών 1576 και 1588. Στα βενετικά αρχεία εμφανίζεται ως Nuova Fortezza-Νέο Φρούριο. Ονομάστηκε «Νέο» σε αντιδιαστολή με το «Παλαιό» Φρούριο.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ
Τα προάστια εκτός του Παλαιού Φρουρίου παρέμεναν ατείχιστα έως και μετά τη δεύτερη οθωμανική επίθεση του 1571. Το πρώτο αίτημα των κατοίκων για την οχύρωση των προαστίων καταγράφεται το 1542, ακολουθώντας την οθωμανική επίθεση του 1537 και τη σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή του μπόργκου. Μετά την αποστολή τουλάχιστον πέντε ακόμα πρεσβειών στη Βενετία μέχρι και τη δεύτερη καταστροφή των προαστίων από τους Οθωμανούς το 1571, οι κάτοικοι της πόλης επιτυγχάνουν την έγκριση της περιτείχισής της. Το εκτεταμένο αυτό έργο ανέλαβε ο Βενετός στρατιωτικός μηχανικός Ferrante Vitelli, ο οποίος τροποποίησε τα αρχικά σχέδια προκειμένου να οχυρωθεί ξεχωριστά ο λόφος του Αγίου Μάρκου. Για να δημιουργηθεί χώρος για το Νέο Φρούριο, κατεδαφίστηκαν όλα τα κτήρια του λόφου και το οικοδομικό τους υλικό χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή της νέας οχύρωσης.
Τα νέα αμυντικά έργα του νησιού αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Χαρακτηριστική της αμυντικής ικανότητας του Νέου Φρουρίου είναι η έκβαση της πολιορκίας του 1716, όπου 3.000 αμυνόμενοι υπό τον στρατάρχη Johann Matthias von Schulenburg απέκρουσαν δύναμη περίπου 33.000 Οθωμανών.
Το Νέο Φρούριο διατήρησε τη βασική του μορφή σχεδόν αναλλοίωτη μέχρι την περίοδο της αγγλοκρατίας (1815-1864), όταν οι Βρετανοί προέβησαν σε εκτεταμένες επισκευές (ανέγερση δύο στρατώνων, προσθήκες στο παραπέτο των τειχών και αναμόρφωση των κανονιοθυρίδων). Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το Νέο Φρούριο χρησίμευσε ως αντιαεροπορικό καταφύγιο για τους κατοίκους.
ΤΟ ΦΡΟΥΡΙΟ
Το Νέο Φρούριο λειτούργησε εξαρχής ως αμιγώς στρατιωτικό κέντρο. Ως εκ τούτου δεν περιέκλειε κατοικίες, εκτός από αυτές του φρουράρχου και των αξιωματούχων. Η οχύρωσή του οργανώνεται σε δύο επίπεδα: ένα χαμηλότερο στη βορειοανατολική πλευρά προς τη θάλασσα -για την προστασία του εμπορικού λιμανιού της Σπηλιάς- και ένα ανώτερο στα δυτικά, προς την ενδοχώρα. Το δυτικό ανώτερο τμήμα προστατεύεται από δίδυμους προμαχώνες, γνωστούς ως Προμαχώνες των Έξι και Επτά Ανέμων, που ενώνονται με ενδιάμεσο τείχος. Το 1587 προστίθεται χαμηλότερα στα δυτικά το κερατοειδές οχύρωμα του Σκάρπωνα για την ενίσχυση της δυτικής αμυντικής γραμμής. Η άμυνα των τειχών ενισχυόταν από άνυδρη τάφρο κατά μήκος της οποίας ανοίγονταν πολλές έξοδοι από την οχύρωση του φρουρίου, που σήμερα έχουν κλειστεί.
Στο χαμηλότερο οχυρωματικό επίπεδο, που καλύπτει τη βορειοανατολική πλευρά του φρουρίου, διαμορφώνεται προμαχωνικό μέτωπο. Στα βόρεια κατασκευάστηκε ένας μεγάλος πενταγωνικός προμαχώνας που έφτανε ως τη θάλασσα και προστατευόταν από επιπρομαχώνα, νοτιότερα ένας δεύτερος τετράπλευρος προμαχώνας και ένας τρίτος προς το λιμάνι της Σπηλιάς, στον οποίο ανοίγονται οι δύο πύλες του Φρουρίου. Το βόρειο τμήμα του χαμηλότερου οχυρωματικού επιπέδου ενισχυόταν από το μικρό οχυρό Punta Perpetua, που κατεδαφίστηκε τον Μάρτιο του 1864 από τους Βρετανούς.
Η μετάβαση στο ανώτερο επίπεδο γινόταν μέσω τετράπλευρου προμαχώνα με πρόσβαση από τα νότια. Οι τρεις πλευρές του διαθέτουν πυροβολεία και έχουν επιχωματωθεί την περίοδο της αγγλοκρατίας (1815-1864) κατά τη βρετανική πρακτική ενίσχυσης των στηθαίων.
ΟΙ ΠΥΛΕΣ
Η είσοδος στο Φρούριο γινόταν από δύο πύλες που ανοίγονταν στον νοτιότερο τετράπλευρο προμαχώνα του χαμηλού οχυρωματικού επιπέδου. Η βόρεια (Porta Otturata) ήταν η επίσημη πύλη, που άνοιγε όμως μόνο για τη διέλευση του διοικητή. Διαμορφώνεται με ημικίονες εκατέρωθεν του κεντρικού ανοίγματος, ενώ η επίστεψή της φέρει διακοσμητικό λίθινο ανάγλυφο με τον φτερωτό λέοντα, το έμβλημα της Βενετικής Δημοκρατίας. Η κύρια είσοδος, που εξυπηρετούσε την κίνηση εντός του Νέου Φρουρίου, ήταν η νότια πύλη, που διαμορφώνεται με πεσσούς με ενσωματωμένο ημικίονα εκατέρωθεν του ανοίγματος. Σήμερα, η είσοδος στο Νέο Φρούριο γίνεται από πύλη που ανοίγεται βόρεια του προμαχώνα Σαραντάρη.
ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ
Σήμερα, στο πλάτωμα των προμαχώνων των Επτά Ανέμων διατηρείται το τριώροφο επιβλητικό κτήριο των στρατώνων της περιόδου της αγγλοκρατίας (1815-1864), καθώς και δύο πυριτιδαποθήκες. Το ανατολικό τμήμα του φρουρίου είναι κλειστό για το κοινό, καθώς εκεί στεγάζεται ο Ναυτικός Σταθμός Κέρκυρας.
