Ανδρούσα
Τα τείχη του κάστρου της Ανδρούσας υψώνονται ανάμεσα στους ελαιώνες, στις δυτικές παρυφές του μεσσηνιακού κάμπου. Τμήμα μόνο του κάστρου διατηρείται πάνω στον χαμηλό και επίπεδο λόφο, στα ανατολικά του ομώνυμου σύγχρονου οικισμού. Η συγκεκριμένη θέση δεν διαθέτει φυσική οχύρωση, παρέχει ωστόσο τη δυνατότητα ελέγχου και εποπτείας της εύφορης πεδιάδας της νότιας Μεσσηνίας.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ
Σύμφωνα με το Xρονικό του Μορέως, ιστορική αφήγηση του 14ου αιώνα για την κατάκτηση της Πελοποννήσου από τους Φράγκους Ιππότες της Δ΄ Σταυροφορίας, το κάστρο κτίστηκε στα μέσα του 13ου αιώνα από τον Γουλιέλμο Βιλλεαρδουίνο, ηγεμόνα της Αχαΐας. Η Ανδρούσα αναφέρεται επίσης ως έδρα καπιτάνου (διοικητή) της Καστελλανίας της Καλαμάτας. Καπιτάνοι με δικαίωμα στην απονομή δικαιοσύνης υπήρχαν, εκτός από την Ανδρούσα, και στη Γλαρέντζα, το σημαντικότερο λιμάνι του φράγκικου Πριγκιπάτου της Αχαΐας.
Η μικρή απόσταση που χωρίζει την Ανδρούσα από τα σύνορα των βενετικών κτήσεων στη νότια Μεσσηνία, όπως και η σταδιακή ενδυνάμωση και επέκταση των βυζαντινών κτήσεων με αφετηρία τη γειτονική Λακωνία, ενίσχυσε τη στρατηγική της σημασία. Το κάστρο γνωρίζει ιδιαίτερη ακμή κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα, στα τέλη του οποίου υπήρξε η έδρα της μισθοφορικής Εταιρείας των Ναβαρραίων, οι οποίοι την καταλαμβάνουν το 1381. Ένα έτος αργότερα υπογράφεται στην Ανδρούσα συνθήκη καλής γειτονίας με τους Βενετούς. Στις αρχές του 15ου αιώνα περνάει στους Δεσπότες του Μυστρά και στη συνέχεια στους Οθωμανούς. Στο β΄ μισό του 15ου αιώνα, η Ανδρούσα, όπως και η υπόλοιπη Πελοπόννησος, είναι πεδίο διεκδίκησης μεταξύ των Οθωμανών και των Βενετών. Το 1533 αποτελεί στρατόπεδο των Τούρκων κατά τη διάρκεια της κατάληψης της Κορώνης από τον Andrea Doria.
Στους αιώνες που ακολουθούν αποτελεί σημαντικό κέντρο της περιοχής, με πληθυσμό κυρίως μουσουλμανικό. Κατά τη διάρκεια της Β΄ βενετοκρατίας (1685-1715) της Πελοποννήσου, παρότι η Ανδρούσα αποτελεί έδρα διοικητικής διαίρεσης (Territorio di Androussa) του Βενετικού Βασιλείου του Μορέως, το κάστρο της έχει χάσει κάθε στρατηγική σημασία, όπως φαίνεται και από την απουσία κάθε αναφοράς σε αυτό από τους βενετούς αξιωματούχους.
ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ
Το κάστρο διέθετε τραπεζιόσχημη κάτοψη και τα τείχη του ακολουθούσαν το φυσικό ανάγλυφο του εδάφους περικλείοντας έκταση περίπου 20 στρεμμάτων. Σήμερα σώζεται το ανατολικό, το νότιο και το βορειοανατολικό τμήμα του οχυρωματικού περιβόλου. Από το δυτικό τείχος διατηρείται ανάμεσα σε σύγχρονες κατοικίες μόνο ένας πύργος. Το σύνολο των σωζόμενων καταλοίπων έχει αποκατασταθεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των τειχών στην Ανδρούσα είναι τα οξυκόρυφα τυφλά αψιδώματα από καλολαξευμένους λίθους που στηρίζουν τον περίδρομο, τον διάδρομο κυκλοφορίας των στρατιωτών επάνω στο τείχος. Η στήριξη του περιδρόμου πάνω σε τυφλά αψιδώματα αποτελεί συνήθη πρακτική στην οχυρωματική του ελλαδικού χώρου ήδη από την αρχαιότητα, με πολυάριθμα παραδείγματα μετά τον 13ο αιώνα. Στο ανατολικό τείχος, τα αψιδώματα διακοσμούνται με ζώνες από διακοσμητικές πλίνθους γύρω από τα τόξα τους, στοιχείο σπάνιο σε οχυρά αυτής της κλίμακας. Τα τείχη του κάστρου ενίσχυαν πύργοι, που επικοινωνούσαν με τον περίδρομο των τειχών μέσω τοξωτών ανοιγμάτων στο ύψος του ορόφου τους. Το ισόγειό τους αποτελείται από δωμάτιο με ημισφαιρική οροφή (φουρνικό).
Ο μεγάλος τετράπλευρος πύργος στη νοτιοανατολική γωνία του κάστρου ξεχωρίζει τόσο λόγω του μεγέθους του, όσο και της μορφής του, καθώς διέθετε υποδομές διαβίωσης (δεξαμενή στο ισόγειο, αποχωρητήριο, τζάκι, ανοιχτή δεξαμενή στον όροφο). Χρησίμευε ως ακροπύργιο (donjon) -ο υψηλότερος και ισχυρότερος πύργος του κάστρου και το τελευταίο καταφύγιο των υπερασπιστών του σε περίπτωση επίθεσης.
Ο νοτιοανατολικός πύργος αποτελεί την παλαιότερη κατασκευή της οχύρωσης. Τα τείχη και οι υπόλοιποι πύργοι προστέθηκαν σε μεταγενέστερη χρονική περίοδο. Το βόρειο τείχος φαίνεται ότι ξανακτίστηκε στο μεταίχμιο μεταξύ του 15ου και 16ου αιώνα, προκειμένου να προσαρμοστεί στις ανάγκες της νέας αμυντικής τεχνολογίας των πυροβόλων όπλων, όπως υποδεικνύουν πρώιμες, μικρών διαστάσεων κανονιοθυρίδες στους πύργους του.
Το κάστρο της Ανδρούσας αποτελούσε οχυρωμένο οικισμό, με βάση την έκταση, την ομαλή γεωμορφολογία και τη μορφή της οχύρωσης. Κατάλοιπα του οικισμού δεν είναι ορατά σήμερα. Το μοναδικό ερειπωμένο κτίσμα στο εσωτερικό του χρονολογείται στον 20ό αιώνα.
